‘Het inheemse rijk van de stilte’ – Wim Bonis
In ons moderne westerse bestaan is het zo snel mogelijk reizen van A naar B – in de auto, de trein of het vliegtuig – een belangrijke plaats gaan innemen. Wat er precies tussen A en B ligt, gaat dan meestal aan ons voorbij. Door veel vormen van drukte en afleiding in de hedendaagse samenleving, dringt zelfs de diepere werkelijkheid van plek A of B vaak nog nauwelijks tot ons door. We hebben daardoor veelal het contact met het inheemse rijk van de stilte verloren – een proces van vervreemding van de plek waar we leven, die ingrijpende gevolgen heeft gehad.
‘Stilte is relatief’– Petra Nelstein
Dat stilte relatief is en met veel meer te maken heeft dan alleen de afwezigheid van geluid, blijft een interessant fenomeen. Zo kan stilte zich in meerdere gedaantes manifesteren. De (geladen) stilte voor de storm in de natuur, de – soms oorverdovende – stilte in een kerk, die als beklemmend maar ook als weldadig kan worden ervaren… Of de zintuig overgedragen non-verbale communicatie tijdens de populaire stilteretraites… Communicatie in volstrekte zwijgzaamheid! In dit artikel het veelzijdige fenomeen ‘stilte’ nader onder de loep genomen. Deels vanuit creativiteit, maar ook vanuit neurobiologisch perspectief.
‘Stilte: méér dan geen geluid’– Lucien Bergamin
In 1966 hadden Simon & Garfunkel hun wereldhit met ‘The Sound of Silence’. Het schetste een beeld van een wereld waarin mensen tegen elkaar praten zonder iets te zeggen en elkaar horen zonder naar elkaar te luisteren, hetgeen uiteindelijk resulteert in totale stilte. Fictie, maar feitelijk een aanklacht tegen het gebrek aan wezenlijke communicatie tussen mensen. Stilte: een woord dat voorkomt in veel uitdrukkingen, zoals ‘stilte voor de storm’, ‘doodse stilte’, ‘in stilte genieten’ en ‘met stille trom vertrekken’. Maar stilte staat voor veel meer dan het ontbreken van geluid. Het is een noodzakelijke voorwaarde voor mentale rust, welzijn, introspectie, concentratie, zelfbewustzijn en spiritualiteit.
‘Ontvangen in de waarheid’ – Luc van Esch
Stilte: ‘het ontbreken van geluid’, ‘toestand zonder beweging’, ‘windkracht 0’. Maar er is nog een andere vorm van stilte. Niet de uiterlijke stilte, niet de gedeelde stilte, maar de stilte voorbij het denken. Het is een stilte die niet gemaakt en ook niet afgedwongen kan worden. Deze stilte komt wanneer alles wat moet, even ophoudt. Wanneer er geen richting meer is, geen doel, geen analyse. In deze stilte verdwijnt het onderscheid tussen wie luistert en wat gehoord wordt. Er is geen waarnemer meer die observeert, alleen nog het waarnemen zelf. Een stille aanwezigheid die niets wil begrijpen, niets hoeft te veranderen. Het is een rust, een gevoel van vrede.
‘Is stilte altijd beter?’ – Titus Rivas
‘Spreken is zilver, zwijgen is goud’ is een bekende uitdrukking die het helemaal uitblijven van communicatie op het eerste gezicht als beter beoordeelt dan het optreden van de typisch menselijke talige communicatie. Maar is dat oordeel over communicatieve stilte wel terecht? En hoe zit het met het nog radicalere uitbannen van elk geluid? ‘Helemaal niet communiceren is slechter voor een band dan onvolmaakt communiceren.’
‘Een welsprekende stilte’ – Johan Reijmerink
Gerrit Kouwenaar (1923-2014) is een vooraanstaand en ambachtelijk dichter. De dichter Anna Enquist is jarenlang met hem bevriend geweest. Langzamerhand werd de vriendschap steeds meer omgeven door stilte. Over het verlies van de dochter van Enquist kon Kouwenaar moeilijk praten, maar hij leefde wel met haar mee. Bij vertrek na een bezoek vroeg hij haar geregeld of ze nog wel schreef. Hij wist uit eigen ervaring door het werken aan zijn bundel totaal witte kamer (2003) na het overlijden van zijn vrouw, dat het levensreddend was om de gebeurtenissen linksom of rechtsom te vangen in taal.
‘Wanneer wij stil worden, verschijnt Het Licht’– Prof. dr. Jan M. Keppel Hesselink
Het gebeurde niet tijdens een ceremonie, niet in een tempel, en ook niet na een lange retraite. Het gebeurde eenvoudig, stil en totaal onverwacht. Ik zat in meditatie, zonder verwachting en zonder doel. De adem kwam en ging. De gedachten werden dunner, alsof ze langzaam wegvloeiden naar de achtergrond. In die stilte verscheen plotseling, ergens hoog in het innerlijke veld van mijn zicht, een klein lichtpunt…
‘Stilte en magie van kloostertuinen’ – Dina Visser
Stilte hoort bij Kloosters: bij gebed en meditatie is stilte onontbeerlijk – zelfs het monotone gezang van de kloosterlingen past bij de stilte. Maar hoe konden de monniken en nonnen de altijd aanwezige stilte volhouden ? In elk geval konden ze terugvallen op het gebruik van kruiden, waarvan de kennis van de geneeskrachtige werking al eeuwen van moeder op dochter was overgegaan. En in kloosters was die kennis aanwezig, omdat geschreven teksten vooral in kloosters werd bewaard. De kloostertuin was dan ook als een apotheek uit vroeger tijden. En daar konden de kloosterlingen hun voordeel mee doen.
‘In 3 stappen naar innerlijke stilte’ – Anne-Marie Wegh
Deelnemers komen naar onze stilteretraites met een groot verlangen naar even niks. Ze zijn overprikkeld, overvraagd, overspannen of op een andere manier overbelast. Ze verlangen naar stilte en aangekomen op onze locatie valt er al meteen zichtbaar iets van ze af. Er wordt voor ze gezorgd, ze hoeven niet sociaal te zijn, ze mogen doen en laten wat ze willen. Na een paar uurtjes ontspannen en genieten echter, raken sommigen zichtbaar in paniek: het wordt niet stil in mijn hoofd… Help!
‘Kun jij zonder verhaal zijn?’ – Maaike Dijkstra
Al heel jong leren we dat we een verhaal moeten hebben. Sterker nog: we worden een verhaal. De meeste mensen zijn volledig geïdentificeerd met hun gedachten en verhalen. In onze westerse wereld hebben we al jong geleerd op het denken te vertrouwen. We reduceren onszelf tot een persona met de hoofdrol in ons eigen verhaal. We leven vanuit het middelpunt; het idee dat we ons leven moeten sturen en dat we iemand moeten zijn. Maar: dat wat wij ten diepste zijn, heeft geen verhaal nodig. En dus luidt de vraag: kun jij zonder verhaal zijn?
‘De stilte die ons roept’ – Johan Windmeijer
In vrijwel alle spirituele tradities heeft stilte een bijzondere status. Ze is bron, weg én bestemming. Ze kan helen, onthullen, confronteren en bevrijden. Stilte is niet niets, maar juist dat wat onder alles aanwezig is. Daarom gaan we in dit artikel langs de vijf grote wereldgodsdiensten – hindoeïsme, boeddhisme, jodendom, christendom en islam – om te zien hoe elk van hen deze mysterieuze kracht van stilte beschouwt en beoefent.
Én: agenda met stilteweekenden en recensies van ‘Gebed als verstilling’ en ‘Levenslessen van Marcus Aurelius’.